پژوهشگران سازوکاری تازه را شناسایی کردهاند که در آن سلولهای سرطان تخمدان باقیمانده پس از شیمیدرمانی، با آزادکردن فروکتوز به سلولهای سرطانی مجاور پیام میدهند تا اتصالات خود را از دست داده و از تومور جدا شوند؛ فرایندی که میتواند به گسترش سرطان در بدن کمک کند.
به گزارش سیناپرس، دانشمندان پی بردند که سلولهای سرطانی باقیمانده پس از شیمیدرمانی، با آزادکردن فروکتوز (قند میوه)، به سلولهای مجاور سیگنال میدهند تا از هم جدا و در بدن پخش شوند. یافتههای آنان نشان میدهد که فروکتوز نه تنها به عنوان منبع انرژی، بلکه بهعنوان یک پیامرسان بین سلولهای توموری عمل میکند.
پژوهشگران مؤسسه ویستار در آمریکا مطالعهای بر روی سرطان تخمدان انجام دادند. آنها یک سازوکار جدید را شناسایی کردند که به گسترش این بیماری کمک میکند. این یافتهها که در مجله نِیچِر اِیجینگ/ Nature Aging منتشر شده، نشان میدهد که سلولهای سرطانی باقیمانده پس از شیمیدرمانی، با آزادکردن فروکتوز (قند میوه)، به سلولهای مجاور سیگنال میدهند تا از هم جدا و در بدن پخش شوند.
درمان شیمیایی ممکن است بیشتر سلولهای سرطانی تخمدان را از بین ببرد، اما تعداد کمی از آنها زنده میمانند. این سلولهای بازمانده وارد حالتی میشوند که دیگر تقسیم نمیشوند، اما همچنان زنده و فعال هستند و مواد شیمیایی آزاد میکنند که بر سلولهای اطراف تأثیر میگذارد.
فروکتوز؛ پیامرسان پنهان
پژوهشگران برای بررسی اینکه آیا سلولهای بازمانده از شیمیدرمانی بر سلولهای دیگر تأثیر میگذارند یا خیر، مواد آزادشده توسط این سلولها را جمعآوری کردند. سپس سلولهای سرطانی را در معرض این مواد قرار دادند و مشاهده کردند که این مواد بهتنهایی توانایی سلولها را برای جداشدن و پخششدن افزایش میدهند.
آیدان کول (Aidan Cole)، نویسنده اول این مطالعه، میگوید: برخی از سلولهای سرطانی که از شیمیدرمانی جان سالم به در میبرند، دیگر تقسیم نمیشوند، اما همچنان از نظر زیستی فعال هستند. آنها مولکولهایی آزاد میکنند که به سلولهای همسایه پیام میدهند. مطالعه ما یکی از اولین تحقیقاتی است که نشان میدهد یک ماده مغذی (در اینجا فروکتوز) میتواند بهعنوان یکی از این پیامها عمل کند.
گروه پژوهشی سپس به دنبال شناسایی پیام اصلی رفتند و دریافتند که سلولهای بازمانده، فروکتوز تولید و آزاد میکنند. سلولهای سرطانی مجاور با این پیام، اتصالات خود را به یکدیگر سست میکنند و از تومور اصلی جدا میشوند. این امر گام مهمی در گسترش سرطان به سایر نقاط بدن (متاستاز) است.
آیا رژیم غذایی قندی بر رفتار تومور تأثیر میگذارد؟
فروکتوز بهطور طبیعی در میوهها وجود دارد، اما بهطور گسترده در نوشیدنیهای شیرین و غذاهای فرآوریشده نیز استفاده میشود. پژوهشگران دریافتند که حتی بدون شیمیدرمانی، مصرف مقادیر بالای فروکتوز (به میزان موجود در نوشیدنیهای شیرین) نیز میتواند باعث گسترش سلولهای سرطانی شود.
این یافته سؤال مهمی را مطرح میکند: آیا مصرف بالای فروکتوز میتواند بر رفتار تومورهای موجود تأثیر بگذارد؟ این موضوع بهویژه در آمریکا اهمیت دارد، زیرا در این کشور، شربت ذرت با فروکتوز بالا ممکن است ۸ تا ۲۰ درصد از کالری روزانه برخی افراد را تأمین کند.
کاهش کلسترول؛ کلید جداشدن سلولها
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که فروکتوز در داخل سلولهای توموری چه میکند. آنها با استفاده از روشهای پیشرفته از جمله روش کریسپر/CRISPR (ابزاری برای ویرایش ژنها) دریافتند که فروکتوز تولید کلسترول را کاهش میدهد. کلسترول معمولاً با بیماریهای قلبی مرتبط است، اما سلولها از آن بهعنوان جزئی از غشای خود استفاده میکنند. کاهش کلسترول، اتصالات بین سلولهای توموری را سست میکند و به آنها اجازه میدهد از تومور اصلی جدا شوند.
این کشف منجر به بررسی داروهای استاتین (که برای کاهش کلسترول تجویز میشوند) شد. حدود ۳۹ میلیون نفر در آمریکا از این داروها استفاده میکنند. در مدلهای آزمایشگاهی، استاتینها به تنهایی نیز اتصال بین سلولهای سرطانی را تضعیف و به گسترش آنها کمک کردند.
به نقل از ایرنا، کاترین اِرد (Katherine Aird)، نویسنده ارشد این مطالعه، میگوید: ما هنوز این اثر را در بیماران آزمایش نکردهایم، اما این موضوع سؤالاتی را درباره ترکیب داروهای کاهشدهنده کلسترول با شیمیدرمانی مطرح میکند، بهویژه اینکه سرطان تخمدان در زنان یائسه که اغلب از استاتین استفاده میکنند، شایعتر است.
سازوکاری فراتر از سرطان تخمدان
پژوهشگران معتقدند که این سازوکار ممکن است در سایر سرطانهایی که در ناحیه تنه گسترش مییابند، مانند سرطان پانکراس، روده بزرگ و کبد نیز رخ دهد. اِرد در پایان تأکید کرد: اگرچه این سازوکار ممکن است در سرطانهای دیگر نیز رخ دهد، برای اثبات آن به پژوهشهای گستردهتری نیاز است.
